Door onder andere een combinatie van toenemende vergrijzing en druk op het macro-economische klimaat staan de kosten voor gezondheidszorg onder druk. De betaalbaarheid kan worden beïnvloed door verlagen van de kosten en of het vergroten van het beschikbare budget. In een recent rapport van consultancybureau Vintura worden de uitgaven aan geneesmiddelen bekeken vanuit een breder perspectief. Met een andere blik op de factoren tijd en budget komt volgens Vintura de betaalbaarheid van de (farmaceutische) zorg er heel anders uit te zien.

Uit een analyse (pdf) van de OECD (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) blijkt dat rond 2040 binnen de OESO-landen meer dan 19% van de totale overheidsuitgaven naar de gezondheidszorg zal gaan. De uitgaven voor geneesmiddelen groeien in gelijke tred mee. Daarentegen is de verwachting dat, in dezelfde periode, de economische groei zal afnemen tot ongeveer 1,2%. Een recent rapport van Vintura (pdf) beschrijft verschillende perspectieven hoe met deze uitdaging zou kunnen worden omgegaan.

Als een van de koplopers in zorgkosten en met toenemende zorguitgaven is het belichten van een ander perspectief voor Nederland zeker interessant. Op de rijksbegroting is zorg, met nu al ruim 23% van alle Nederlandse uitgaven, immers de grootste kostenpost.

De uitdaging

De bovengenoemde trends leiden doorgaans tot de primaire reactie van overheden om de uitgaven aan gezondheidszorg te reduceren. Aan zo’n kostenbesparing kleeft echter het risico dat na verloop van tijd bepaalde medische innovaties niet meer beschikbaar komen. Dit is een probleem omdat er een positief verband bestaat tussen de gezondheid van de populatie en de productiviteit van een land, aldus een artikel (pdf) van Dean Jamison (Professor of Global Health van de University of Washington in Seattle), in The Lancet.

Hoe hoger de investeringen in gezondheidszorg, des te hoger scoort de populatie op gezondheid met als resultaat een toename in de productiviteit van de beroepsbevolking. Het resultaat hiervan is dat het bruto nationaal product stijgt, wat weer ruimte geeft tot meer investeringen in gezondheidszorg. Helaas werkt deze spiraal ook in negatieve richting.
image-20231204200236-1

Bron: The Lancet 2013  

Betaalbaarheid van de zorg

Betaalbaarheid is een centraal thema in het rapport van Vintura. De mate waarin investeringen in de zorg zich uitbetalen in verbetering van de gezondheidszorg heeft te maken met de betaalbaarheid van de zorg. De betaalbaarheid wordt gedefinieerd als de mate waarin iets betaalbaar is, gemeten door de kosten te relateren aan de mogelijkheid om deze kosten te betalen. Zolang de mogelijkheid om te betalen gelijk of groter is dan de kosten, is er sprake van betaalbaarheid.

Er zijn twee aangrijpingspunten waarmee de betaalbaarheid positief kan worden beïnvloed. Deze twee punten zijn altijd toepasbaar, dus ook als het gaat om de betaalbaarheid van geneesmiddelen:

  • Het toe laten nemen van de mogelijkheid om te betalen
    Denk hierbij bijvoorbeeld aan het verminderen van uitgaven aan andere posten binnen de gezondheidszorg en het toe laten nemen van de uitgaven voor farmaceutische zorg. Of het zoeken naar investeringen vanuit publiek-private samenwerkingen om innovaties te bekostigen.
  • Het af laten nemen van de kosten
    Hierbij zou kunnen worden gedacht aan het verminderen van de uitgaven aan geneesmiddelen, waarbij wel het risico bestaat dat de innovatiekracht van de industrie ook afneemt.
Een breder perspectief: tijd en budget
Het perspectief tijd

Traditioneel wordt het effect van geneesmiddelen geanalyseerd op basis van de impact op gezondheid en kwaliteit van leven. De focus is hierdoor gericht op korte termijn en op de uitgaven voor geneesmiddelen. De uitdaging is om de impact van geneesmiddelen in een breder perspectief te zien: denk bijvoorbeeld aan de positieve bijdrage aan de gezondheidszorg van de hele gemeenschap. Vanuit dit perspectief gaat de lange termijn een belangrijkere rol spelen en wordt er gekeken naar meerdere budgetten dan alleen het gereserveerde budget voor farmaceutische zorg.

Zoals aangegeven zou een instinctieve reactie van overheden kunnen zijn om de kosten te gaan besparen op geneesmiddelen. Dit zal op korte termijn het gewenste resultaat hebben; de betaalbaarheid neemt toe. Echter door deze besparingen kunnen op langere termijn de kosten sneller toenemen door bijvoorbeeld meer complicaties en ziekenhuisopnamen. Het is zelfs mogelijk dat de betaalbaarheid eerder onder druk komt te staan.

image-20231204200236-2

Bron: Vintura; Broadening the Perspective, 2023

Daar staat tegenover dat een extra financiële injectie voor geneesmiddelen op korte termijn de betaalbaarheid onder druk zet, maar op de (midden-)lange termijn de betaalbaarheid juist ten goede komt. De langetermijnkosten blijven beheersbaar omdat de investeringen ervoor zorgen dat er bijvoorbeeld juist minder ziekenhuisopnamen nodig zijn.

image-20231204200236-3

Bron: Vintura; Broadening the Perspective, 2023

Het perspectief budget

Direct gelinkt aan het perspectief tijd is de factor budget. De toekomstige kostenbesparingen van de extra uitgaven op dit moment komen niet allemaal terug op de het vlak van uitgaven aan medicatie. Betaalbaarheid moet daarom bekeken worden vanuit het perspectief van meerdere budgetten. In het voorgaande voorbeeld nemen de investeringen in medicatie toe, maar dalen (over de tijd) de totale zorgkosten, bijvoorbeeld als gevolg van verminderde uitgaven voor ziekenhuisopnamen.

Mogelijke oplossingsrichtingen

Door een langetermijnvisie toe te passen en vanuit een breder budgetperspectief te kijken zijn vijf oplossingsrichtingen te identificeren die bijdragen aan de betaalbaarheid van uitgaven voor medicatie.

1. Langetermijn horizonscanning van de netto medicatie-uitgaven in combinatie met meerjaren budgettering

Het doel van een lange termijn horizonscan van de medicatiekosten is om met gebruik van betere inzichten de verzekeraars in staat te stellen een efficiënter meerjarenplan samen te stellen. In deze scan moeten, naast de standaardkosten, ook de kostenbesparingen worden meegenomen om een goed beeld van de totale toegevoegde waarde te bereiken.

Een goede en tijdige dialoog tussen de farmaceutische industrie en de beleidsbepalers is een belangrijke succesfactor. Druk op korte termijn budgetten kan een risico vormen voor deze oplossing.

2. Includeren van de maatschappelijke meerwaarde in de analyse van innovaties

Ondanks dat het lastig meetbaar is te maken, zou het includeren van de winst op maatschappelijke kosten een standaard onderdeel moeten zijn van de analyse van de meerwaarde van nieuwe medicatie.

Afspraken over hoe zo’n assessment uit te voeren zijn een belangrijke voorwaarde voor succes. Het ontbreken van richtlijnen hoe deze maatschappelijke waarde mee te nemen is dan ook de grootste barrière voor succes.

3. Vernieuwende vergoedingsafspraken voor medicatie

Om de hoge kosten te beteugelen kunnen verzekeraars en farmaceutische bedrijven zoeken naar alternatieve vergoedingsafspraken. Denk bijvoorbeeld aan een model waarin de gemaakte besparingen worden verdeeld tussen beide partijen. Om dit te realiseren, is er in de toekomst mogelijk andere bewijslast nodig vanuit de industrie en een andere manier van evaluatie aan de kant van de beleidsmakers.

Een belangrijke voorwaarde (en risico) is dat er onderling vertrouwen moet zijn tussen alle betrokken partijen. Ook moeten alle partijen open staan voor een zeker mate van experimenteren, wat weer de nodige flexibiliteit vraagt.

4. Geïntegreerde (farmaceutische) budgettering
Het doorbreken van de budgetsilo’s in de gezondheidszorg kan leiden tot een gebalanceerde verdeling van de kosten. Ook kunnen verschillende fondsen worden samengevoegd om uiteindelijk met meer budget grotere investeringen te kunnen doen, die vanuit één kleiner budget niet mogelijk zouden zijn.

Cruciale voorwaarde is dat de kostenbesparingen op accurate wijze worden berekend en worden meegenomen. Wel is het zo dat budgetsilo’s natuurlijk bestaan om de financiële huishouding beheersbaar houden. Er moet dus een balans worden gevonden tussen het doorbreken van de budgetsilo’s en budgetbewaking.

5. Publiek-private samenwerkingen voor prioriteitsgebieden
Via investeringen vanuit de private sector kunnen innovaties op het gebied van gezondheidszorg worden betaald. Door een overeenkomst gebaseerd op resultaten kan de investeerder in een latere fase worden terugbetaald via de besparingen die deze innovatie heeft opgeleverd.

Goede afspraken zijn ook hier cruciaal, waarbij met name de definitie van succes goed moet worden geformuleerd. Initiatieven gefinancierd door de private sector zijn relatief nieuw en er zijn veel stakeholders bij betrokken. Dit maakt dat de transactionele kosten nu nog relatief hoog zijn.

De toekomst
De conclusie van het rapport van Vintura is dat er is een grote noodzaak is om op een andere manier naar de kosten en waarde van geneesmiddelen te gaan kijken. In plaats van slechts te kijken naar de kortetermijnresultaten en het beperken van uitgaven voor geneesmiddelen, moeten de betrokken partijen op een meer visionaire- en holistische wijze naar innovaties kijken. De twee richtingen die een cruciale rol spelen zijn het kijken naar de impact over een langere periode en het kijken met breder budgetperspectief.

 

Bron: Axon Healthcare, Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), The Lancet, Vintura